Getting Wet the Legal Way: Understanding Charter Liabilities

Herkese merhaba! Bu sıcakları benden daha hakkıyla değerlendiriyorsunuzdur temennisi ile konuya giriş yapmak istiyorum. Başlığı mizacımdan taviz vermemek adına yabancı dilde yazmak zorunda kalmak ve türkçeye çevirmek istediğimde (ağızda yaz sıcağında adana olmak gibi bir tat bırakacağından) elimin gitmeyişinin izahı ile konuya giriş yapıyorum.

Günümüzde özel uçak kiralama hizmetleri (ya da herhangi bir hava taşımacılığı aracı) bireysel ve kurumsal ihtiyaçlara esnek çözümler sunması sebebiyle tercih edilen bir ulaşım modeli haline geldi. (hatta geçiyor, artık örneğin gazetelerin miladını kanaatimce doldurması ile artık jetler ile gazete taşımacılığı neredeyse bitti) Ancak bu hizmetin arkasında, hem ulusal hem uluslararası hukuki düzenlemelere tabi (ICAO,EASA,FAA,SHGM..)karmaşık bir sözleşmesel altyapı var hemen hemen her ticari işte olduğu gibi. Özellikle müşteri (kiracı) ile taşıyıcı (operatör) arasındaki yükümlülüklerin açık şekilde belirlenmediği hallerde, taraflar açısından CİDDİ mali ve hukuki riskler doğabilir. Bugün biraz hem pazar okuması tadında hem de farklı bir başlıkla karşınıza çıkmak adına özellikle charter sözleşmelerinde tarafların dikkat etmesi gereken ve zihni gıdıklayacak hatta örnek bir sözleşme ile de genel hatlarıyla konuyu bir değerlendirmek istedim.

Bir uçağın hangi koşullarda kiraya verildiği, sözleşmenin mahiyetini(alttaki başlıklar) ve tarafların sorumluluğunu doğrudan etkiler.

• Dry lease modelinde sadece uçak kiralanır, mürettebat ve operasyonel yükümlülükler müşteriye aittir.
• Wet lease modelinde uçak, mürettebat, sigorta ve bakım gibi unsurlar bir arada sunulur; bu durumda operasyonel sorumluluk taşıyıcıdadır.
• ACMI lease ise özellikle uluslararası uygulamalarda tercih edilen özünde wet leasing’e çok benzeyen ama daha çok terzi dikimi gibi düşünebileceğimiz hibrit modeldir. Belki daha sonra ayrıntılı inceleyebiliriz.

Taraflar arasındaki sorumluluk dağılımının sağlıklı yürüyebilmesi için bu ayrımın sözleşmede açıkça belirtilmesi, ileride yaşanabilecek bir uyuşmazlıkta daha ayağı yere basan refleksler geliştirebilmek adına önemlidir.

En altta bir örnek sözleşme de koydum, kısa kısa fakat en azından nasıl bir yol izlenmesi gerektiğine oradan ulaşılabilir ve bu anlatımın daha somut örneğini ücretsiz edinebilirsiniz, fakat paylaşmış olduğum sözleşme örneği kişisel kullanıma ve tarafına göre şekil verilmesi gerektiğini gözardı etmeden incelenmeye muhtaç olduğunu ifade edeyim.

• Uçuş Planı: Tarih, saat, kalkış-varış noktaları ve yolcu sayısı gibi bilgilerin net olarak belirlenmesi.
• Ücret ve Ödeme Koşulları: Kiralama modeline uygun şekilde hangi hizmetlerin fiyata dahil olduğu, ödeme şekli, iptal durumlarında ceza oranları.
• Gecikme ve İptal Hükümleri: Mücbir sebep halleri, gecikme ve iptallerin taraflara etkisi.
• Sigorta ve Sorumluluk: Taşıyıcının sigorta kapsamı, tazminat sorumluluğu ve İngilizce sözleşmelerde sık görülen “indemnification” hükümlerinin şekli.
• Yargı Yetkisi ve Uygulanacak Hukuk: Özellikle yabancılık unsuru taşıyan uyuşmazlıklarda tahkim mi yoksa mahkeme mi, mahkeme ise yetki konusu gibi gibi başlıklar üzerine ciddi zaman harcanarak düşünülmeli ve netleştirilmelidir. (Örneğin bambaşka bir konu olan ama hepimizin başına gelebilecek bir örnek vermek istiyorum, şu an aklıma gelip dilimin döndüğü kadarıyla, BAGAJINIZ KAYBOLDU?! Her ne kadar montreal sözleşmesi üzerinden düşündüğümüzde an itibari ile 100.000 SDR’ye kadar tazminat (yani yaklaşık 150 bin dolar) hakkınız varsa da, bunu mahkemelerin yetki temelinde düşündüğünüzde yetkisi Türkiye olan bir firmadan talep ederseniz 30 bin tl ödeme bekleyebilirsiniz -bu tamamen benim uydurduğum bir rakam- fakat örneğin amerika temelli bir firma ile böyle bir uyuşmazlığınızın olması halinde tazminat miktarı olan tavan 150 bin doları alabilmeniz çok çok çok daha mümkündür. gibi gibi aslında tam da bu gibi nedenlerden dolayı sözleşmenin konusu çok önemli.

---

Bunların haricinde elbette ki birden fazla ve ayrıntılı konular var. Fakat uygulamada dikkatlerden kaçabilen bir iki nokta şunlar olabilir diye belirtmek istedim burada.

• SHGM tarafından getirilen lisans, uçuş izni ve emniyet standartları (mesela buz buğu çözme durumları, hava muhalefetleri halinde tarafların edimleri, kaptan pilotun varış rotası vb durumlarda yetkil hali) kontrolü taraflar için uygulamada öneminin gözardı edildiği ve uyuşmazlıklarda geri dönülemeyecek munzam zararlara yol açabilen olguları öngörmeniz için düşünülmesi gereken noktalar olabilir.
• Vergi sorumlulukları, faturanın hangi ülkede kesileceği, çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları gibi unsurlar.

Charter sözleşmeleri, salt bir kiralama işlemi değil; teknik, finansal ve hukuki açıdan detaylı şartları içeren karma sözleşmeler olsa da temel anlamda adi kira sözleşmeleridir diyebiliriz. Taşıyıcı ve müşteri arasındaki ilişkilerin şeffaf, öngörülebilir ve adil bir zeminde yürütülebilmesi için sözleşmenin modeli, kapsamı ve taraf yükümlülüklerinin başlangıçta doğru belirlenip sonrasında düzenlenecek ayrıntılı bir sözleşme oldukça önemli. İlgili konunun genişliği neticesinde derine inip kafalarımızı karıştırmadan tadında bir keyif bıraktığım izlenimi düşüncesi ile herkese içtenlikle selamlar. Sorular, düzeltmeler, geribildirimler için ya da daha da fazlası için iletişim seçeneklerine gözatabilirsiniz.